En 1995, cando publiquei o libro de poemas De onde nace a miña voz, de ton moi persoal, era un non tan novo aprendiz de poeta. Tan descoñecido como na actualidade. O poeta José Félix Olalla tivo a xenerosidade de escribir o prólogo do meu libro. Eu era entón outra persoa, ou quizais a mesma con moitos menos anos, menos lecturas e menos conciencia do tempo, pero igual de tímido e reservado. El xa era por entón un poeta con voz propia e cun camiño percorrido. Autor de varios poemarios como Ciudad pasajera, que foi recoñecido pola súa calidade nada máis ser publicado en 1981. Logo viñeron, entre outros, Los pies del mensajero, Después de nosotros ou, o último creo, Más amor si más hubiera. Aínda así, aceptou acompañar aqueles poemas meus coas súas palabras, como quen se detén un intre a iluminar o comezo do camiño doutro.
Co paso dos anos comprendín mellor o que significa ese xesto. Un prólogo non é só un texto que abre un libro: é tamén unha forma de confianza, unha maneira de prestar a propia voz para que outro comece a atopar a súa na intemperie da páxina.
Agora, mentres reviso, ordeno e refago moitos anos da miña propia poesía, volvo tamén a aquelas palabras súas. E desde esta distancia, que xa non é só de tempo senón tamén de vida e de escritura, todo adquire un significado máis fondo. Hai xestos cuxa verdadeira dimensión só aparece cando os anos pasaron e un mira cara atrás con outra luz.
Quero deixar aquí ese prólogo como quen abre unha porta antiga, con respecto, con memoria e cunha gratitude que o tempo non fixo senón agrandar.
ANTES DE CRUZAR O PÓRTICO (JOSÉ FÉLIX OLALLA)
Se tomásemos a vella comparación da vida humana co curso dos ríos, o mero título deste libro faría referencia ás fontes, á rocha nai da que brota o manancial e por iso, igual que acontece nos mananciais, os poemas aquí acórtanse e os versos adelgazan bruscamente na axilidade das torrenteiras. O que se quere dicir dirase en adiante só con pinceladas, cos trazos esenciais que non se verten noutros leitos máis anchos, propios dun estado anímico diferente.
De onde nace a miña voz é o segundo elo na cadea literaria de José María Máiz Togores, mestre e licenciado en Filoloxía Hispánica, que ten o privilexio de poder traballar nunha tarefa vinculada directamente á súa paixón polas letras. Hai un ano apareceu en Madrid o seu primeiro libro Ya no es duda nun rexistro diverso do actual, como se pretendese antes que nada liberar as urxencias dun corazón abatido e como se agora retomase tranquilamente os pasos polo principio.
Así, antes de comezar hai que atravesar un pórtico, unha poética que Máiz
escribe como aviso para camiñantes, innecesario quizais para os máis atentos, pero esclarecedor para os que non leron a súa obra anterior.
Con leves e significativas diferenzas, o asunto deste pórtico repetirase no poema La historia de mi vida e mediante unha superposición comprenderemos que o anhelo por un texto perfecto (vida literaria) é equivalente ao anhelo por unha mirada (vida real) e que a necesidade de escribir o é ao pranto ou talvez á devoción, pois a natureza do artista participa seguramente dos dous materiais. Do valor simbólico da mirada, como pequeno vestixio de «eros», volverase falar no poema Pasado y presente e doutros atributos polos que tamén se dá a coñecer o amor (a voz, o nome, a pel) darase conta noutros lugares.
Aí, na páxina de arranque, están as que Máiz denomina as súas tres ideas básicas: a existencia, o amor e a soidade, que, no retiro do seu cuarto, a través da tarefa do ourive, irán atopando a súa síntese. Pero como xa acontecía no seu libro anterior, será a noite o asunto recorrente. A noite porque quizais nela, liberado xa do traballo e das tarefas que diariamente o reclaman, José María atopa a soidade para reflexionar, o amor para soñar e a existencia para poder ser. Se os sentidos permanecen abertos e se sobrepoñen ao cansazo, Máiz sabe que é na noite interior onde poderá buscar a plenitude das súas tres dimensións.
Por conseguinte, atopámonos cunha colección de poemas curtos que ás veces se achegan ao haiku constituídos acaso por unha soa frase —véxanse os poemas Invitación ou Si la rosa— ou por dúas oracións brillantes, contrapostas, coa rima apuntada, como sucede nos poemas titulados Incienso ou Declaración. Todos eles están escritos cun mesmo ton emocional que dá unidade ao libro e que sen dúbida é testemuño dun período concreto, con perfís notablemente marcados, na evolución de Máiz Togores.
Educadamente, eu diría que timidamente, estala ás veces un ton delicado de queixa, como un breve lamento, un pouco á maneira da malograda poetisa italiana Antonia Pozzi: Estou en desvantaxe co mundo —dirá Máiz— e noutro lugar, cando o amencer non resolvese a carga pesada do insomnio, escribirase en voz alta: Todo é confuso. Con todo, tamén se afirmará en ton de proclama quero ser feliz neste lado da terra, pero o seu optimismo será circunstancial.
Porque neste libro non se quere ocultar o eu persoal, senón transparentalo, medirme cara a cara coa pluma que escribe a miña historia, nun combate sen refuxios, aínda que estes sexan lexítimos e ata convenientes na creación literaria. Foi Gerardo Diego quen explicou que a función social do poeta consistía precisamente en interpretar para os demais o ser profundo, o núcleo medular da existencia. Foron moitos os que falaron daquela da xenerosidade e ata da nudez do artista e outros os que acentuaron a necesidade de escribir para atenuar o curso do tempo.
Aínda que Máiz pretendeu sempre elaborar unha poesía pura, allea a modos literarios e desprovista de referencias culturais, neste libro inclúense —o que é novidade— dous poemas de asunto mitolóxico dedicados a dúas conspicuas ninfas perseguidas por Apolo; Dafne, metamorfoseada en loureiro, e Castalia, afogada na fonte á que deu nome. Ningún destes dous poemas escapará, non obstante, da referencia persoal. E no caso do segundo non o será pola busca de inspiración (á fonte do Parnaso ían os poetas beber) senón máis ben pola pulsión primitiva do fillo de Zeus.
En fin, rematada esta frugal refección, atadas as sandalias e ben suxeito o bordón do peregrino, dispoñámonos a atravesar xa o pórtico de onde nace a voz clara deste poeta compostelán. (José Félix Olalla) (Do libro Cando chove por dentro ou como mollar sen auga os sentimentos no blogue sonmeigo.com)